Inleiding

0.1 Uitgangspunten bij de begroting

Terug naar navigatie - Inleiding - 0.1 Uitgangspunten bij de begroting

Uitgangspunt voor het opstellen van de Begroting 2027 is de Perspectiefnota 2027-2030. Na vaststelling van de Perspectiefnota op 30 juni 2026 zijn er nog een aantal mutaties geweest welke van invloed zijn op het begrotingssaldo. 

De provincie heeft als toezichthouder een wettelijke plicht om gemeentelijke begrotingen te toetsen op structureel en reëel evenwicht. De toetst vindt in eerste instantie plaats op het begrotingsjaar. Indien het begrotingsjaar niet structureel in evenwicht is, moet aangetoond worden dat het structurele evenwicht uiterlijk in de laatste jaarschijf van de meerjarenraming wordt bereikt. Hierbij mag geen sprake zijn van een opschuivend meerjarenperspectief waarbij in de opvolgende begrotingen alleen de laatste jaarschijf sluit. Het is dus belangrijk om het begrotingsjaar structureel in evenwicht te hebben en houden.

Voor het financieel beleid wordt als uitgangspunt genomen dat er ruimte voor nieuw beleid aanwezig is als er een structureel en reëel sluitende begroting is waarbij ook  de eerste jaarschijf sluit. Het andere uitgangspunt is dat de algemene reserve van voldoende niveau is.

Algemene financiële uitgangspunten
De algemene technische uitgangspunten bij het opstellen van de Begroting 2027 zijn: 

  • De raming van lasten en baten van bestaand beleid vindt plaats op basis van analyses en niet uitsluitend op basis van inflatie indexering.
  • De raming van gemeentelijke bijdragen aan externe instanties vindt plaats op basis van de meest recente begrotingen van deze partijen.
  • Voor de meerjarenbegroting wordt geraamd op basis van constante prijzen.
  • Structurele lasten worden gedekt door structurele baten en incidentele baten zijn voornamelijk dekkingsmiddel voor incidentele lasten.
  • De algemene reserves en de weerstandscapaciteit voldoen aan normen die zijn gebaseerd op een risicoanalyse (op te nemen in de paragraaf risicobeheersing en weerstandsvermogen) en de nota risicomanagement en weerstandsvermogen.
  • De financierings- en schuldpositie en het kasstroomsaldo voldoen aan de normen van de Economische Monetaire Unie (EMU) en de Wet HOF.
  • Door middel van de in de begroting opgenomen onderhoudsplannen wordt ten alle tijde ruimte gelaten voor onderhoud van kapitaalgoederen volgens de door de raad vastgelegde kwaliteitsniveaus.
  • Vrijvallende kapitaallasten van vervangingsinvesteringen met betrekking tot d e bedrijfsvoering blijven beschikbaar voor noodzakelijke vervangingen in de bedrijfsvoering.

Technische begrotingsparameters
Bij het opstellen van de begroting wordt uitgegaan van de volgende parameters.

Parameter Bron Waarde
Inflatie, geharmoniseerde consumentenprijsindex (hicp) Centraal Economisch Plan 2026 (CPB) 1,9%
Loonvoet sector overheid Centraal Economisch Plan 2026 (CPB) 4,2%
Rente 25 jaar Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) -  april 2026 3,8%

Uitgangspunten tariefbeleid
In het hiernavolgende schema zijn de uitgangspunten voor de componenten van het tariefbeleid opgenomen.

(Belasting)tarieven Uitgangspunten
Onroerendezaakbelasting (OZB) De inkomsten OZB stijgen met de inflatie (hicp), waarbij het tarief aangepast wordt voor de waardestijging en -daling van woningen en niet-woningen.  Wanneer de procentuele waardestijging van woningen en niet-woningen hoger is dan de infaltie, daalt het OZB-tarief. Wanneer de procentuele waardestijging van woningen en niet-woningen lager is dan de inflatie, stijgt het OZB-tarief. 
Afvalstoffenheffing 100% kostendekkend, inclusief de component BTW–compensatie. 
Rioolrechten 100% kostendekkend, inclusief de component BTW–compensatie. 
Leges Aanpassing tarieven afhankelijk van kostenniveau, berekend op basis van het model opgesteld door de Adviesgroep Nederlandse Gemeenten (ANG-model). 

Tarieven sportaccommodaties   
(binnen– en buitensport)

Gelijkblijvende tarieven ten opzichte van 2026.

Uitgangspunten beleidsindicatoren
De uniforme set van beleidsindicatoren is voorgeschreven door het BBV. Hierin is aan de gemeenten opgelegd gebruik te maken van een basis set van beleidsindicatoren voor de begroting en de verantwoordingsstukken. Het doel hiervan is om de resultaten van beleidsmatige inspanningen van gemeenten beter inzichtelijk te maken en te kunnen vergelijken met het landelijke gemiddelde. 

De set van beleidsindicatoren is ondergebracht bij het betreffende programma binnen de begroting. Een klein aantal beleidsindicatoren welke betrekking hebben op de eigen organisatie worden door de gemeenten zelf ingevuld. Voor de overige beleidsindicatoren dient gebruikt te worden gemaakt van de website www.waarstaatjegemeente.nl. Ook de definities van de diverse beleidsindicatoren worden op deze website nader toegelicht. Voor wat betreft de actualiteit van de maatstaven kunnen grote verschillen bestaan. Het jaar waarover wordt gerapporteerd staat bij de betreffende indicator vermeld. 

0.2 Meerjaren begroting

Terug naar navigatie - Inleiding - 0.2 Meerjaren begroting

In de onderstaande tabel ziet u de meerjarige begrotingssaldi zoals deze in de begroting 2027 zijn opgenomen.

Bedragen x €1.000
Omschrijving Jaarrekening 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Raming 2028 Raming 2029 Raming 2030
Baten 84.080 83.021 80.596 76.004 76.628 77.414
Lasten -81.491 -93.070 -83.484 -77.728 -78.498 -78.147
Saldo baten en lasten 2.589 -10.049 -2.889 -1.724 -1.869 -733
Onttrekkingen 3.362 9.540 3.745 1.404 893 893
Stortingen -2.767 -1.002 -1.600 -878 -694 -694
Saldo onttrekkingen en stortingen 596 8.538 2.145 526 200 200

0.3 Van perspectiefnota naar begroting

Terug naar navigatie - Inleiding - 0.3 Van perspectiefnota naar begroting

Na de vaststelling van de Perspectiefnota 2027 hebben er nog een aantal begrotingswijzigingen plaatsgevonden welke van invloed zijn op het begrotingsresultaat van de gemeente Dantumadiel. In onderstaande tabel zijn deze mutaties weergegeven. Onder de tabel treft u een toelichting aan bij de betreffende wijzigingen.

Omschrijving Begroting Raming Raming Raming
(bedragen x € 1.000) 2027 2028 2029 2030
Perspectiefnota 2027 587 64 6 1.232
Begroting 2027 -744 -1.198 -1.670 -533
Mutatie resultaat -1.331 -1.262 -1.676 -1.765
Verklaring mutatie resultaat
Mutaties door raadsvoorstellen
Aanwijzen Accountant 2026-2028 -44 -44 -44 -44
Verwervingskrediet Nota Grondbeleid -15 -16 -16 -16
Renovatie Sikkemahal -22 -94 -93 -91
MFC Feanwâlden - - -97 -95
Mutaties 2e turap 2026
Hogere uitgaven Jeugdzorg -1.186 -1.186 -1.186 -1.186
Ramen WAZO uitkeringen 214 214 214 214
Hogere uitgaven bijstandsuitkeringen -180 -180 -180 -180
Bijstelling OZB 2026 -112 -112 -112 -112
Doorschuiven sloopkosten Teeling -175 - - -
Doorschuiven Leges inkomsten MFC Feanwâlden 200 - - -
Verschillen < € 100.000 -197 17 -88 -69
Mutaties begroting 2027
Bijstelling Algemene uitkering -147 -117 -171 -171
Bijstellen afvalstoffenheffing 131 131 129 148
Bijstelling leges 114 96 77 120
Bijstelling rioolheffing 86 153 222 293
Mutatie voorziening rioolheffing -11 -41 -58 -113
Bijstelling OZB 13 13 13 13
Bijstelling financieringslasten - -95 -285 -475
Verklaarde mutatie -1.331 -1.262 -1.676 -1.765

Mutaties raadsvoorstellen
Tussen het moment van vaststellen van de perspectiefnota en de begroting zijn nog een aantal raadsvoorstellen aangenomen . De weergegeven impact op het begrotingsresultaat is overeenkomstig met het betreffende raadsvoorstel.

Mutaties 2e Turap 2026
In de 2e turap 2026 zijn een aantal structurele wijzigingen opgenomen die doorwerken in het financieel perspectief van de begroting 2027. Hieronder een toelichting op de grootste afwijkingen. 

Hogere uitgaven Jeugdzorg
De uitgaven voor jeugdhulp zijn gestegen. De oorzaak zit in de specifieke uitgaven voor ingezette zware zorg.

Ramen WAZO uitkeringen
De  uitkering van het UWV als tegemoetkoming voor het doorbetalen van loonkosten tijdens het verlof van werknemers rondom de komst van een kind. Deze bate is structureel van aard, al kan de hoogte variëren afhankelijk van het aantal zwangerschappen.

Ramen uitkering Beschermd Wonen
Jaarlijks ontvangt de gemeente een uitkering van de centrumgemeente voor Beschermd wonen. De uitkering is afhankelijk van het resultaat dat wordt gerealiseerd door de centrumgemeente die uitvoering geeft aan Beschermd wonen. In de afgelopen jaren is een gemiddelde uitkering ontvangen van € 338.000. Als gevolg van de nieuwe inkoop verwachten we voor 2027 en verder een lagere inkomst.

Hogere uitgaven bijstandsuitkeringen
De bijstandsuitgaven zijn hoger dan geraamd. De stijging is voornamelijk het gevolg van hogere kosten voor Loonkostensubsidie. De hogere kosten worden veroorzaak door een stijging in het aantal inwoners dat de subsidie ontvangt en een stijging in de gemiddelde subsidie per persoon.

Bijstelling OZB 2026
Op basis van de laatste prognoses ontvangt de gemeente in 2026 minder OZB voor niet-woningen dan begroot.  Het verschil wordt veroorzaakt doordat er in de begroting geen rekening is gehouden met de heffingsvrijstellingen cf. artikel 220d van de Gemeentewet. Middels deze structurele aanpassing is deze omissie verholpen.

Doorschuiven sloopkosten Teeling
De voormalige diervoederfabriek van Teeling Petfood wordt naar verwachting gesloopt in 2028.  De bijbehorende kosten worden doorgeschoven.

Doorschuiven Leges inkomsten MFC Feanwâlden
De aanvraag van de bouwvergunning van het MFC Feanwâlden staat gepland in 2028. De bijbehorende legesopbrengsten voor de gemeente worden doorgeschoven. Overigens zijn dezelfde leges ook opgenomen in de bouwkosten van het MFC Feanwâlden, het betreft zowel een bate als een last voor de gemeente.

Mutaties begroting 2027
Bijstelling Algemene uitkering
Na het publiceren van de meicirculaire door het ministerie van Binnenlandse zaken en en Koninkrijksrelaties (BZK) zijn er fouten geconstateerd in de gepubliceerde circulaire op 29 mei 2026 . Een aantal weken na de initiële publicatie heeft BZK een herziening gepubliceerd, de impact van deze herziening is verwerkt middels de begroting 2027. 

Bijstellen afvalstoffenheffing
Voor de afvalstoffenheffing wordt een kostendekking aangehouden van 100%.  Als gevolg van stijgende kosten stijgt ook de afvalstoffenheffing. 

Bijstellen leges
De legesinkomsten zijn naar boven bijgesteld voor 2027 en verder. Voornaamste oorzaak voor de stijging is de aanpassing van de kosten voor bouwvergunningen in hoofdstuk 2. De kostendekkendheid van de leges stijgt van 71% naar 82%. Doelstelling is om in komende jaren te stijgen naar volledige kostendekkendheid.

Bijstelling rioolheffing
Voor de rioolheffing wordt een kostendekking aangehouden van 100%. Als gevolg van stijgende kosten stijgt ook de rioolheffing. Daarnaast is in het Water- en rioleringsprogramma vastgesteld om de tarieven de komende jaren geleidelijk te verhogen om een acute- en omvangrijke stijging in de toekomst te vermijden. 

Mutatie voorziening rioolheffing
In het vastgestelde Water- en Rioleringsprogramma is opgenomen om de rioolheffing geleidelijk te verhogen. Als gevolg wordt er in komende jaren een kleiner aandeel van de  kosten gedekt vanuit de voorziening rioolheffing.

Bijstelling OZB
Uitgangspunt voor de OZB is een stijging van de inkomsten gelijk aan de inflatie (hicp). 

Bijstelling financieringslasten
Als gevolg van lagere resultaten blijft er minder geld in kas en moet er meer worden gefinancierd met lang vreemd vermogen. Het aantrekken van lang vreemd vermogen brengt hogere financieringslasten met zich mee. We zien deze hogere financieringslasten met name terug in de latere begrotingsjaren.

0.4 Structurele positie

Terug naar navigatie - Inleiding - 0.4 Structurele positie

In de onderstaande tabel ziet u de meerjarige structurele begrotingssaldi zoals deze in de Begroting 2027 zijn opgenomen. Het structurele begrotingssaldo is het begrotingssaldo, zoals getoond onder 0.2 Meerjarige begroting, minus de incidentele baten en lasten.  De structurele begroting dient, conform de gemeentewet, structureel en reëel in evenwicht te zijn. Zoals ook blijkt uit onderstaande tabel is de begroting 2027 van de Gemeente Dantumadiel structureel in evenwicht. Dat wil zeggen dat het structurele begrotingsresultaat in 2027 een positief saldo vertoont.

Bedragen x €1.000
Omschrijving Begroting 2027 - Structureel Raming 2028 - Structureel Raming 2029 - Structureel Raming 2030 - Structureel
Baten 78.035 74.702 75.596 76.586
Lasten -77.946 -76.049 -77.302 -77.040
Saldo baten en lasten 89 -1.348 -1.706 -454
Onttrekkingen 96 96 139 139
Stortingen -11 -11 -11 -11
Saldo onttrekkingen en stortingen 85 85 128 128

0.5 Ontwikkeling Algemene reserve

Terug naar navigatie - Inleiding - 0.5 Ontwikkeling Algemene reserve

De Algemene reserve is onderdeel van het eigen vermogen van een gemeente. Dit eigen vermogen is het saldo van de bezittingen en de schulden op de gemeentelijke balans. De Algemene reserve is de buffer voor het opvangen van risico’s en tegenvallers. In onderstaande tabel is het verloop van de Algemene reserve weergegeven. Hierbij is de stand van de Algemene reserve per 1 januari 2026 als uitgangssituatie genomen en is rekening gehouden met de geraamde toevoegingen en onttrekkingen. Zodoende ontstaat er een beeld van de ontwikkeling van de Algemene reserve door de jaren. In de bijlagen is een uitsplitsing gemaakt van de vermeerderingen en verminderingen in de Algemene reserve.

De verwachte stand van de Algemene reserve eind 2030 is afgerond € 6 miljoen lager dan de verwachting in de Perspectiefnota. Het verschil is voornamelijk een gevolg van mutaties in de begrotingsresultaten 2026  tot en met 2029 ten opzichte van de Perspectiefnota.

Voor de beoordeling van de financiële positie hanteert de gemeente Dantumadiel het uitgangspunt dat de minimale omvang van de Algemene reserve aan het einde van het begrotingsjaar minimaal de benodigde weerstandcapaciteit moet bevatten conform de Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen. Is de stand van de Algemene reserve aan het einde van het begrotingsjaar onvoldoende dan kijken we naar de stand van de Algemene reserve aan het einde van de alle gepresenteerde begrotingsjaren. De stand van de Algemene reserve is zowel eind 2027 als eind 2030 lager dan het vereiste weerstandsvermogen uit de Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen. In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing leest u meer over de beoordeling van het weerstandsvermogen van de gemeente Dantumadiel.

Omschrijving Begroting Begroting Raming Raming Raming
(bedragen x € 1.000) 2026 2027 2028 2029 2030
Beginstand 15.095 12.129 7.746 6.349 5.136
Onttrekkingen -6.452 -3.037 -819 -266 -266
Toevoegingen 301 165 165 251 251
Resultaatbestemming (J-1) 3.184 -1.512 -744 -1.198 -1.670
Eindstand 12.129 7.746 6.349 5.136 3.452