Paragraaf bedrijfsvoering

5.1 Inleiding

Terug naar navigatie - Paragraaf bedrijfsvoering - 5.1 Inleiding

De term ‘bedrijfsvoering’ verwijst naar de inzet van bedrijfsmiddelen om de bedrijfsdoelen te behalen. Die bedrijfsmiddelen zijn: personeel, informatie, organisatie, financiën, automatisering, communicatie, huisvesting (‘PIOFACH’), aangevuld met juridisch en inkoop. 

In deze paragraaf worden de volgende onderwerpen behandeld:

•    Ontwikkeling personele bezetting
•    ICT als belangrijke randvoorwaarde
•    Ontwikkeling risicomanagement en interne controle
•    Fraude en integriteit
•    Continuïteit

5.2 Ontwikkeling personele bezetting

Terug naar navigatie - Paragraaf bedrijfsvoering - 5.2 Ontwikkeling personele bezetting

Het begrote vaste aantal FTE voor de  organisatie bedraagt per 1 januari 2026 175,6 FTE.

 In de periode 2024-2026 maakt de organisatie gebruik van tijdelijke extra formatie (15,1 FTE) om de aanwezige frictie, ten gevolge van de start van de ambtelijke organisatie, het hoofd te kunnen bieden. Dit proces om te downsizen is best complex omdat de organisatie gebouwd is op verschillende aannames (aantal cliënten, areaal en kwaliteitsniveaus welke in de praktijk soms afwijken van de aanname). Tevens blijkt de inrichting van werkprocessen een duidelijke relatie met de omvang van de organisatie te hebben. De afbouw van de tijdelijke formatie richting 1-1-2027 ligt op veel onderdelen op koers, maar kent op een aantal onderdelen ook nog duidelijke uitdagingen.   Voor de verder afbouw is in 2027 een (tijdelijk) bedrag van € 793.000 beschikbaar (circa 8 FTE).

Het ziekteverzuimpercentage heeft zich als volgt ontwikkeld

  Ziekteverzuim %
2022 6,37%
2023 6,24%
2024 4,79%
2025 7,40%
2026 (t/m juni) 8,46%

Het ziekteverzuim t/m 2023 heeft betrekking op de centrumregeling. Een vergelijking van 2024 en  2025 met eerdere jaren is daardoor niet goed mogelijk. 

Het ziekteverzuim is vanaf het vierde kwartaal 2024 gestegen en zit over 2025 boven het landelijke gemiddelde van 6,7% (bron A&O Fonds). De piek van het ziekteverzuim is in januari 2026 bereikt. Het hoge percentage ziekteverzuim wordt met name veroorzaakt door de toename in langdurig verzuim. Deze stijging vraagt om blijvende aandacht voor duurzame inzetbaarheid, preventie, tijdige interventies en effectieve re-integratie.

 

 

5.3 ICT als belangrijke randvoorwaarde

Terug naar navigatie - Paragraaf bedrijfsvoering - 5.3 ICT als belangrijke randvoorwaarde

Het informatieplan "informatie op orde" 2025- 2028 geeft richting aan de ontwikkeling van onze informatievoorziening. Dit op basis van 4 verandersporen en waarbij we in 2027 de volgende stappen gaan zetten:

  1. Dienstverlening dichtbij, nadat een basis is gelegd voor (digitale) dienstverlening, mede aangejaagd door de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv), gaan we naar de toekomst kijken hoe onze publieke dienstverlening zich verder moet gaan ontwikkelen en hoe dat vorm te geven. Met daarbij een gezonde balans tussen fysiek contact en digitale dienstverlening.
  2. En gaan we in het spoor wettelijke opgaven aan slag met de verdere ontwikkeling van de WOO (Wet open overheid) om daarmee actief en transparant openbaar te publiceren en processen en informatiehuishouding daarop aan te laten sluiten.  De nieuwe Archiefwet en het Selectiebesluit 2027 worden hierin meegenomen, met duidelijk eigenaarschap en een vaste plek voor informatiebeheer in de planning- en controlcyclus. We werken verder aan de implementatie van BIO2 en de nieuwe cyberwetgeving om stapsgewijs onze digitale weerbaarheid te verbeteren voor de continuïteit van onze dienstverlening. 
  3. Vertrouwen in verandering, de implementatie van de nieuwe digitale en moderne werkplekomgeving in 2027 betekent een andere manier van digitaal samenwerking en worden mensen daarin meegenomen. De kansen van de inzet van AI worden verdergaand ontdekt met daarbij vooral oog voor het ontwikkelen van digitale vaardigheden in de organisatie.
  4. In het spoor daadkracht door data gaan we verder invulling geven aan het datagedreven werken en stappen zetten om als organisatie te groeien in datavolwassenheid. En wordt extra capaciteit data-analyse ingezet om voor onze gemeente de hervormingsagenda jeugd te ondersteunen.

5.4 Ontwikkeling risicomanagement en interne controle

Terug naar navigatie - Paragraaf bedrijfsvoering - 5.4 Ontwikkeling risicomanagement en interne controle

Ontwikkelen Control
Ook in 2027 blijft de versterking van de interne beheersing van financiële processen een belangrijk aandachtspunt. Binnen het Controlplatform voeren de controllers gesprekken met de vakafdelingen over de risico’s die verbonden zijn aan de verschillende financiële processen. Het doel hiervan is om beheersmaatregelen te identificeren en waar nodig te verbeteren, zodat risico’s niet leiden tot fouten, onrechtmatigheden of financiële nadelen.

Hierbij wordt onder meer aandacht besteed aan rechtmatigheidsrisico’s, risico’s met betrekking tot de volledigheid van belasting- en legesopbrengsten, frauderisico’s en risico’s op misbruik en oneigenlijk gebruik van gemeentelijke regelingen en voorzieningen.

Samen met de proceseigenaren wordt beoordeeld of processen qua opzet adequaat zijn ingericht. Om vast te stellen of de beheersmaatregelen ook daadwerkelijk functioneren zoals bedoeld, worden periodiek dossiercontroles uitgevoerd. Deze controles worden uitgevoerd door medewerkers die niet direct betrokken zijn bij de uitvoering van het betreffende proces. De controllers begeleiden deze werkzaamheden, bewaken de kwaliteit van de uitgevoerde controles, voeren reviews uit en rapporteren de resultaten aan management en directie. Daarnaast adviseren zij management, directie en bestuur over noodzakelijke verbetermaatregelen.

De uitkomsten van deze werkzaamheden vormen tevens een belangrijke informatiebron voor de accountant. De accountant gebruikt deze informatie bij de beoordeling van de interne beheersing, de getrouwheid van de jaarrekening en de rechtmatigheid van de financiële beheershandelingen.

Collegeverklaring financiële rechtmatigheid
Sinds het boekjaar 2023 neemt het college een rechtmatigheidsverantwoording op in de jaarrekening. Met deze verantwoording legt het college rechtstreeks verantwoording af aan de gemeenteraad over de rechtmatigheid van het financieel handelen. Hierbij wordt specifiek aandacht besteed aan de begrotingscriteria, het voorwaardencriterium en het criterium Misbruik en Oneigenlijk Gebruik (M&O).

De accountant verstrekt een controleverklaring bij de jaarrekening en beoordeelt daarbij tevens de getrouwheid van de door het college afgelegde rechtmatigheidsverantwoording.

De rechtmatigheidsverantwoording heeft niet alleen betrekking op de naleving van wet- en regelgeving en gemeentelijke verordeningen, maar ook op begrotingsrechtmatigheid en het voorkomen van misbruik van gemeentelijke voorzieningen. In dit kader vormen de betaalbaarheid en toegankelijkheid van jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning een belangrijk aandachtsgebied. De gemeente besteedt aanzienlijke middelen aan deze voorzieningen en heeft daarom een verantwoordelijkheid om zorg van goede kwaliteit doelmatig in te kopen en toezicht te houden op de rechtmatigheid van de gedeclareerde kosten.

Om hier invulling aan te geven heeft het college in 2025 een Algemeen Controleplan vastgesteld. Dit controleplan beschrijft de wijze waarop toezicht wordt gehouden op de rechtmatigheid en doelmatigheid van de geleverde zorg en hoe wordt voldaan aan de wettelijke verplichtingen uit de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015). Een belangrijk onderdeel hiervan is het proces van materiële controle, waarbij risico’s worden geïdentificeerd, geanalyseerd en gericht onderzocht.

Voor een betaalbaar en toegankelijk zorgstelsel is het essentieel dat de gemeente niet alleen kwalitatief goede en doelmatige zorg inkoopt, maar ook vaststelt dat de gedeclareerde zorg daadwerkelijk is geleverd en passend was bij de ondersteuningsbehoefte van de inwoner. Voor de uitvoering van deze controles zijn vanaf 2025 structureel middelen beschikbaar gesteld voor de inzet van een accountmanager, een medewerker voor Bibob-onderzoeken en een medewerker voor data-analyse en risicogerichte controles. Waar in voorgaande jaren vooral ervaring is opgedaan met de inrichting van het M&O-beleid, wordt vanaf 2025 uitvoering gegeven aan een meer structurele en risicogerichte aanpak.

Rol van de controllers
De controllers hebben een belangrijke rol bij de voorbereiding van de collegeverklaring financiële rechtmatigheid. Om deze taak zorgvuldig te kunnen uitvoeren, opereren zij vanuit een onafhankelijke positie binnen de organisatie.

De verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de eerstelijnscontroles ligt bij de teammanagers en proceseigenaren. De controllers vervullen vervolgens een rol in de tweede lijn door vast te stellen of de beheersmaatregelen worden nageleefd en voldoende zekerheid bieden. Daarnaast voeren zij werkzaamheden uit in de derde lijn, waarbij zij beoordelen of de gekozen beheersmaatregelen qua opzet, bestaan en werking toereikend zijn om de geïdentificeerde risico’s af te dekken.

Op basis van hun bevindingen adviseren de controllers management, directie en bestuur over verbeteringen in de interne beheersing en doen zij aanbevelingen om de doelmatigheid, efficiency en rechtmatigheid van de gemeentelijke processen verder te versterken.

 

5.5 Fraude en integriteit

Terug naar navigatie - Paragraaf bedrijfsvoering - 5.5 Fraude en integriteit

Fraude, misbruik en oneigenlijk gebruik
In de Kadernota Rechtmatigheid 2022 van de Commissie BBV wordt onderscheid gemaakt tussen fraude binnen de organisatie en misbruik en oneigenlijk gebruik door derden. De accountant heeft een eigen verantwoordelijkheid ten aanzien van fraude in het kader van de controle van de jaarrekening. Hierbij gaat het om opzettelijke handelingen van één of meerdere personen binnen de gemeentelijke organisatie, waarbij door middel van misleiding een onrechtmatig of onwettig voordeel wordt behaald. Een voorbeeld hiervan is het bewust betalen van valse facturen waarbij medewerkers van de gemeente betrokken zijn.

Dergelijke fraudegevallen vallen onder de beoordeling van de getrouwheid van de jaarrekening en maken daarom geen onderdeel uit van de rechtmatigheidsverantwoording van het college. Indien fraude op een juiste wijze in de jaarrekening is verwerkt, kan hierover desgewenst een toelichting worden opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering.

Naast interne fraude kan sprake zijn van misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O) van gemeentelijke regelingen en voorzieningen. In het maatschappelijk verkeer worden begrippen als zorgfraude, bijstandsfraude of fraude met vergunningen vaak gebruikt. Vanuit het rechtmatigheidskader worden deze situaties aangemerkt als misbruik en oneigenlijk gebruik. Het betreft hierbij derden die bewust of onbewust oneigenlijk gebruik maken van gemeentelijke voorzieningen, subsidies, uitkeringen of andere regelingen.

Sinds verslagjaar 2023 maakt de verantwoording over het voorkomen, signaleren en beheersen van misbruik en oneigenlijk gebruik onderdeel uit van de rechtmatigheidsverantwoording van het college bij de jaarrekening.

Fraudebeheersing
Het is van belang dat de gemeente Dantumadiel inzicht heeft in de frauderisico’s die zich binnen de organisatie kunnen voordoen en op een bewuste en gestructureerde wijze invulling geeft aan de beheersing daarvan. Als publieke organisatie draagt de gemeente een eigen verantwoordelijkheid voor het voorkomen, signaleren en bestrijden van fraude. Gelet op haar maatschappelijke taak en voorbeeldfunctie is het daarbij van belang dat de aanpak van fraude transparant en zichtbaar is voor zowel medewerkers als inwoners.

Ook binnen de gemeente Dantumadiel bestaan frauderisico’s. Hoewel niet alle risico’s volledig kunnen worden voorkomen, kan een goede analyse van deze risico’s bijdragen aan het treffen van passende beheersmaatregelen en het vergroten van de weerbaarheid van de organisatie. Een systematische benadering van frauderisico’s stelt de gemeente in staat om weloverwogen keuzes te maken over preventie, detectie en opvolging.

Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen en ontdekken van fraude binnen de organisatie. Om deze verantwoordelijkheid te ondersteunen, maakt de frauderisicoanalyse vanaf 2024 structureel onderdeel uit van het Interne Controleplan van Team Control. Waar mogelijk wordt deze analyse geïntegreerd met de risicoanalyse die wordt uitgevoerd in het kader van de rechtmatigheidsverantwoording, aangezien tussen beide terreinen een duidelijke samenhang bestaat.

Binnen de verschillende Controlplatforms worden de frauderisico’s periodiek geïnventariseerd en beoordeeld. De uitkomsten van deze analyses leiden tot het treffen van passende beheersmaatregelen gericht op het voorkomen, signaleren en beperken van frauderisico’s. Daarnaast draagt het periodiek uitvoeren van frauderisicoanalyses bij aan het vergroten van het fraudebewustzijn binnen de organisatie en het versterken van een integere organisatiecultuur.

De aandacht voor fraudebeheersing binnen de overheid is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Fraude kan niet alleen leiden tot financiële schade, maar tast ook het vertrouwen van inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties in de overheid aan. Een professionele en zichtbare aanpak van fraudebeheersing draagt daarom bij aan zowel de rechtmatigheid als de maatschappelijke legitimiteit van het gemeentelijk handelen.

Om de gemeentelijke aanpak verder te professionaliseren heeft het college begin 2025 het Fraudebeleidsplan vastgesteld. In dit beleidsplan is vastgelegd hoe de gemeente fraude definieert, welke factoren bijdragen aan frauderisico’s en welke uitgangspunten gelden voor de beheersing daarvan. Daarnaast beschrijft het plan de verantwoordelijkheden binnen de organisatie, de wijze waarop frauderisico’s worden gemonitord en de procedure die wordt gevolgd bij signalen of vermoedens van fraude. Daarmee vormt het Fraudebeleidsplan het kader voor een integrale en consistente aanpak van fraudepreventie, fraudedetectie en opvolging binnen de gemeente Dantumadiel.

Integriteit
Integriteit blijft een belangrijk aandachtspunt binnen onze organisatie. De maatregelen rondom de indiensttreding van medewerkers blijven onverminderd van kracht. Voor alle nieuwe medewerkers worden een geheimhoudingsverklaring en een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) gevraagd. Daarnaast leggen nieuwe ambtenaren tijdens een gezamenlijke bijeenkomst de ambtseed of -belofte af. We besteden dan aandacht aan het thema integriteit door middel van een introductie door de burgemeester en een interactief dilemmaspel.

We zetten in op bewustwording en weerbaarheid van medewerkers. Dat loopt via P&O door beleid en regelingen te actualiseren, casussen te bespreken en blijvend het gesprek te voeren met management en directie. Maar heeft het onderwerp een plek binnen de aanpak van ondermijning, in samenwerking met de collega's van Veiligheid, en binnen het thema (digitale) informatiebeveiliging, onder andere via de Arda-trainingen.

Daarnaast werken we aan een integraal plan voor het beheersen van interne risico's. Hierbij gaat het om situaties waarin medewerkers of andere personen met interne (fysieke of digitale) toegang, bewust of onbewust schade kunnen veroorzaken. De risico’s kunnen bijvoorbeeld ontstaan door menselijke fouten of onzorgvuldigheid, maar ook door opzettelijke acties als datadiefstal, misbruik van bevoegdheden of sabotage. We werken aan een gerichte aanpak waarin bestaande en nieuwe technische, organisatorische en menselijke maatregelen samenkomen. Zo versterken we niet alleen de veiligheid van onze organisatie, maar ook het bewustzijn en de weerbaarheid van iedereen die voor of binnen onze gemeente werkzaam is.

 

5.6 Continuïteit

Terug naar navigatie - Paragraaf bedrijfsvoering - 5.6 Continuïteit

De begroting is opgesteld op basis van de continuïteitsveronderstelling. De continuïteit van gemeenten is op grond van artikel 12 van de financiële verhoudingswet wettelijk verankerd. Om die reden is de continuïteit van de gemeente Dantumadiel in voldoende mate gewaarborgd. Tevens zijn in de begroting of andere besluiten geen stellige voornemens om majeure aanpassingen te doen in beleid, taken, activiteiten of locaties die mogelijk materiële effecten hebben op vermogen of resultaat.